Ngày bạn tốt nghiệp cũng là ngày tư cách sinh viên kết thúc. Giấy phép cư trú diện học tập thường được cấp tới một thời hạn ngắn sau đó để bạn thu xếp, nhưng đó là thời gian thu xếp, không phải thời gian để bắt đầu suy nghĩ.
Có ba ngả, và cả ba đều phải bắt đầu từ trước khi tốt nghiệp.
Ngả một: học tiếp
Lên thạc sĩ, lên tiến sĩ, hoặc học thêm một chương trình khác.
Về thủ tục, đây là ngả nhẹ nhàng nhất: bạn đang ở trong nước, đã quen hệ thống, và nếu học tiếp ở cùng trường thì nhiều giấy tờ dùng lại được.
Nhưng vẫn cần:
- Thư mời nhập học mới và giấy JW mới từ chương trình mới.
- Hồ sơ giấy phép cư trú mới, không phải gia hạn cái cũ — vì cơ sở cư trú là chương trình học mới.
- Có trường hợp phải ra khỏi Trung Quốc rồi nhập cảnh lại bằng thị thực X1 mới. Hỏi rõ văn phòng sinh viên quốc tế, vì việc này khác nhau theo trường và theo địa phương.
Mốc thời gian: nộp hồ sơ chương trình mới từ đầu năm cuối, cùng nhịp với mùa tuyển sinh thông thường.
Ngả hai: ở lại làm việc
Ngả khó nhất về thủ tục, và là ngả nhiều người đánh giá thấp độ khó.
Làm việc là một tư cách cư trú hoàn toàn khác. Khung chung: bạn cần một doanh nghiệp tuyển bạn và đứng ra làm thủ tục, có giấy phép lao động, rồi mới đổi sang giấy phép cư trú diện làm việc.
Vài điều thực tế:
- Doanh nghiệp phải đủ điều kiện tuyển người nước ngoài. Không phải công ty nào cũng làm được hoặc muốn làm.
- Có yêu cầu về vị trí và về ứng viên — trình độ, kinh nghiệm, mức lương tuỳ quy định từng thời điểm và từng địa phương.
- Thủ tục mất thời gian, thường vài tuần tới vài tháng.
- Có chính sách riêng cho sinh viên mới tốt nghiệp ở một số nơi, nhưng điều kiện cụ thể phải tra tại thời điểm bạn cần.
Mốc thời gian: bắt đầu tìm việc từ đầu năm cuối, không phải sau khi bảo vệ. Và khi đàm phán việc làm, hỏi thẳng nhà tuyển dụng về việc họ có làm thủ tục cho người nước ngoài không — đây là câu hỏi đầu tiên, không phải câu cuối.
Ngả ba: về nước
Ngả nhiều người chọn nhất, và cũng là ngả dễ làm ẩu nhất vì ai cũng nghĩ chỉ việc lên máy bay.
Thực tế có một danh sách việc phải làm trước khi rời trường, và nhiều việc trong đó không làm từ xa được.
Danh sách bắt buộc trước khi rời Trung Quốc
Làm từng mục, đừng bỏ mục nào vì thấy chưa cần:
- Bằng tốt nghiệp và bảng điểm bản gốc. Kiểm kỹ tên, ngày sinh, tên chương trình. Sai một chữ thì sửa lúc còn ở trường dễ hơn nhiều.
- Bảng điểm thêm vài bản nếu trường cấp được. Bạn sẽ cần cho việc xin việc, học tiếp, công nhận bằng.
- Giấy xác nhận tốt nghiệp nếu bằng chưa in xong.
- Bản mô tả chương trình học — khối lượng, môn học, giờ tín chỉ. Thứ này cực kỳ hữu ích khi công nhận bằng hoặc học liên thông, mà xin từ xa thì rất chậm.
- Thư giới thiệu từ giảng viên hướng dẫn. Xin lúc thầy cô còn nhớ bạn rõ.
- Đóng tài khoản ngân hàng hoặc thu xếp chuyển tiền về. Tài khoản bỏ không ở nước ngoài là phiền về sau.
- Huỷ số điện thoại và các dịch vụ trả theo tháng.
- Thanh toán hết các khoản với ký túc xá, thư viện, phòng thí nghiệm — nhiều trường giữ bằng nếu còn nợ.
- Làm thủ tục trả phòng và lấy lại tiền cọc.
Hai mục dễ quên nhất mà lại đắt giá nhất là bản mô tả chương trình học và thư giới thiệu.
Công nhận bằng khi về
Nếu bạn định dùng bằng ở Việt Nam trong khu vực công, hoặc học tiếp trong nước, bạn sẽ phải làm thủ tục công nhận văn bằng. Thủ tục này đòi bản gốc và các giấy tờ chứng minh quá trình học thật.
Chuẩn bị trước khi về thì nhẹ; chuẩn bị sau khi về thì phải nhờ bạn bè còn ở lại hoặc gửi thư qua lại nhiều vòng.
Chọn ngả nào
Không có ngả nào tốt hơn ngả nào. Nhưng có một điều chung cho cả ba: ngả nào cũng bắt đầu từ năm cuối, không phải từ tháng cuối.
Và dù chọn ngả nào, danh sách giấy tờ ở trên vẫn phải làm — kể cả khi bạn ở lại, vì có lúc bạn sẽ cần chúng.
Câu hỏi thường gặp
Học tiếp lên thạc sĩ ở Trung Quốc có phải làm lại giấy tờ không?
Có. Cần thư mời nhập học mới và giấy JW mới, và làm hồ sơ giấy phép cư trú mới chứ không phải gia hạn. Một số trường hợp phải ra khỏi Trung Quốc rồi nhập cảnh lại bằng thị thực X1 mới.
Ở lại làm việc sau tốt nghiệp cần gì?
Cần một doanh nghiệp đủ điều kiện tuyển người nước ngoài đứng ra làm thủ tục, có giấy phép lao động, rồi đổi sang giấy phép cư trú diện làm việc. Thủ tục mất vài tuần tới vài tháng.
Khi nào nên bắt đầu tìm việc nếu muốn ở lại?
Từ đầu năm cuối, không phải sau khi bảo vệ. Và khi đàm phán, hỏi thẳng nhà tuyển dụng có làm thủ tục cho người nước ngoài không ngay từ đầu.
Trước khi về nước phải lấy những giấy tờ gì?
Bằng và bảng điểm bản gốc cùng vài bản sao, giấy xác nhận tốt nghiệp nếu bằng chưa in, bản mô tả chương trình học, và thư giới thiệu từ giảng viên. Hai thứ cuối hay bị quên nhất mà xin từ xa rất chậm.
Bản mô tả chương trình học dùng để làm gì?
Dùng khi công nhận văn bằng hoặc học liên thông, vì nó nêu khối lượng, môn học và giờ tín chỉ. Xin lúc còn ở trường thì nhanh, xin từ xa thì phải qua nhiều vòng thư từ.
