Câu hỏi thực tế nhất của người học: học xong ở Trung Quốc thì về Việt Nam làm gì được?
Bài này mô tả bức tranh thị trường, không hứa hẹn con số nào — vì mức lương và cơ hội phụ thuộc vào ngành, vào năng lực cá nhân và vào từng thời điểm.
Điều nhà tuyển dụng thật sự nhìn
Trừ khu vực công và một số ngành có điều kiện hành nghề, phần lớn nhà tuyển dụng ở Việt Nam không hỏi sâu về xếp hạng trường. Họ hỏi ba thứ:
- Bạn làm được việc gì.
- Bạn có ngôn ngữ nào ở mức dùng được trong công việc.
- Bạn đã từng làm thật chưa — thực tập, dự án, nghiên cứu, sản phẩm.
Tấm bằng đưa bạn qua vòng lọc hồ sơ. Ba thứ trên quyết định phần còn lại.
Lợi thế riêng của người học ở Trung Quốc
Tiếng Trung ở mức làm việc được. Đây là lợi thế rõ nhất và cũng là lợi thế dễ mất nhất — mất nếu bạn sống bốn năm trong cộng đồng người Việt và ra trường với chứng chỉ mà không nói được.
Nhu cầu nhân sự biết tiếng Trung ở Việt Nam đến từ nhiều hướng: doanh nghiệp Trung Quốc và Đài Loan đầu tư tại Việt Nam, thương mại và logistics giữa hai nước, sản xuất, du lịch, và các mảng nội dung.
Hiểu cách làm việc và văn hoá kinh doanh. Thứ này không có trong bằng nhưng có giá trị thật với doanh nghiệp. Người vừa nói được tiếng vừa hiểu cách bên kia làm việc thì khác hẳn người chỉ dịch được chữ.
Chuyên môn trong các lĩnh vực Trung Quốc mạnh — kỹ thuật, năng lượng, hạ tầng, sản xuất, công nghệ, y học cổ truyền, nông nghiệp.
Mạng lưới quan hệ với bạn cùng khoá đang làm ở nhiều nơi.
Ba nhóm hướng đi
Nhóm một: dùng tiếng Trung làm lợi thế chính. Làm cho doanh nghiệp có vốn Trung Quốc tại Việt Nam, làm mảng thương mại xuất nhập khẩu, làm cầu nối giữa hai bên. Nhóm này vào nghề nhanh nhất.
Nhóm hai: dùng chuyên môn làm chính, tiếng Trung là cộng thêm. Kỹ sư, nhân sự kỹ thuật, nghiên cứu viên. Ở nhóm này người ta tuyển vì bạn làm được việc, và tiếng Trung là điểm cộng khi công ty có đối tác Trung Quốc.
Nhóm ba: học tiếp. Lên thạc sĩ, tiến sĩ, ở Trung Quốc hoặc nước khác, rồi đi đường nghiên cứu hay giảng dạy. Nhóm này cần chuẩn bị từ năm ba.
Những nghề có điều kiện hành nghề riêng
Y, dược, luật, kiến trúc, kế toán kiểm toán, và một số ngành khác có quy định riêng về điều kiện hành nghề tại Việt Nam. Bằng nước ngoài trong các ngành này thường phải qua thủ tục công nhận, và có khi phải thi hoặc học bổ sung theo quy định.
Nếu bạn học các ngành này, tra quy định hành nghề từ sớm — tốt nhất là trước khi chọn ngành, chứ không phải sau khi tốt nghiệp.
Khoảng cách hay gặp
Ba khoảng cách làm nhiều người tốt nghiệp về nước thấy hụt hẫng:
- Tiếng Trung chỉ ở mức chứng chỉ. HSK cao nhưng không họp được, không viết được thư công việc, không nghe được cuộc gọi. Nhà tuyển dụng phát hiện ra trong mười phút phỏng vấn.
- Không có kinh nghiệm làm việc nào. Bốn năm chỉ học và thi.
- Không có tiếng Anh. Nhiều vị trí tốt đòi cả hai ngoại ngữ, và bỏ tiếng Anh trong bốn năm là tự thu hẹp lựa chọn.
Cả ba đều chữa được, và đều phải chữa trong lúc còn đang học, không phải sau khi về.
Chuẩn bị theo mốc
- Năm nhất và hai: đẩy tiếng Trung lên mức nói được thật, giữ tiếng Anh.
- Năm ba: tìm thực tập hoặc tham gia nghiên cứu. Có gì để viết vào hồ sơ.
- Năm tư: xây hồ sơ, kết nối với cựu sinh viên đang làm trong ngành, và bắt đầu tìm việc trước khi về chứ không phải sau.
Tìm việc trước khi về là lời khuyên hay bị bỏ qua nhất. Phỏng vấn trực tuyến là chuyện bình thường, và về nước với một lời mời làm việc trong tay khác hẳn về nước rồi mới bắt đầu tìm.
Điều đáng nhớ
Tấm bằng mở cánh cửa đầu tiên. Thứ giữ bạn ở trong phòng là tiếng bạn nói được, việc bạn làm được, và những gì bạn đã thật sự làm trong bốn năm đó.
Đây là lý do mọi bài trong mục này đều dẫn về cùng một chỗ: chuẩn bị sớm, và chuẩn bị bằng việc làm thật chứ không chỉ bằng điểm số.
Câu hỏi thường gặp
Nhà tuyển dụng ở Việt Nam nhìn gì ở người tốt nghiệp nước ngoài?
Trừ khu vực công và ngành có điều kiện hành nghề, phần lớn không hỏi sâu về xếp hạng trường mà hỏi bạn làm được việc gì, có ngôn ngữ nào dùng được trong công việc, và đã từng làm thật chưa.
Lợi thế lớn nhất của người học ở Trung Quốc là gì?
Tiếng Trung ở mức làm việc được, cộng với hiểu cách làm việc và văn hoá kinh doanh. Nhưng đây cũng là lợi thế dễ mất nhất nếu bốn năm chỉ sống trong cộng đồng người Việt.
Có những hướng đi nào sau khi về nước?
Dùng tiếng Trung làm lợi thế chính ở doanh nghiệp có vốn Trung Quốc và mảng thương mại; dùng chuyên môn làm chính với tiếng Trung là điểm cộng; hoặc học tiếp lên thạc sĩ tiến sĩ.
Ngành nào cần tra quy định hành nghề từ sớm?
Y, dược, luật, kiến trúc, kế toán kiểm toán và một số ngành khác có quy định riêng về điều kiện hành nghề tại Việt Nam, thường phải qua công nhận và có khi phải thi hoặc học bổ sung.
Khoảng cách nào hay làm người mới tốt nghiệp hụt hẫng?
Tiếng Trung chỉ ở mức chứng chỉ mà không họp hay viết thư công việc được, không có kinh nghiệm làm việc nào, và không có tiếng Anh. Cả ba đều phải chữa trong lúc còn đang học.
