Đây là chủ đề nhiều người hỏi nhất và cũng bị nói sai nhiều nhất trong các nhóm du học sinh.
Nguyên tắc gốc: giấy phép cư trú diện học tập cấp cho bạn để học. Nó không đương nhiên kèm theo quyền đi làm.
Muốn làm thêm thì phải xin phép
Quy định chung là sinh viên quốc tế muốn làm thêm ngoài trường hoặc thực tập ngoài trường thì phải được trường đồng ý và được cơ quan quản lý xuất nhập cảnh ghi nhận vào giấy phép cư trú.
Thủ tục đại khái:
- Xin ý kiến trường, thường qua văn phòng sinh viên quốc tế.
- Có văn bản từ nơi nhận bạn làm hoặc thực tập.
- Nộp hồ sơ để được ghi chú vào giấy phép cư trú.
Chi tiết và mức độ chặt khác nhau theo địa phương và theo thời điểm. Đây là lý do bạn không nên tin lời truyền miệng — hỏi thẳng văn phòng sinh viên quốc tế của trường mình.
Vì sao không nên làm chui
Làm việc không phép là vi phạm pháp luật về xuất nhập cảnh, không phải chuyện nhỏ về nội quy trường.
Hậu quả có thể gồm phạt tiền, ảnh hưởng tới tư cách cư trú, và ảnh hưởng tới các lần xin thị thực sau — không chỉ ở Trung Quốc.
Có ba điều làm chuyện này nguy hiểm hơn vẻ ngoài:
- Bạn ở thế yếu. Nơi thuê biết bạn làm không phép thì bạn không đòi được lương, không kêu được ai. Chuyện quỵt lương du học sinh làm chui xảy ra ở mọi nước.
- Rủi ro không đều. Phần lớn thời gian không ai kiểm, nên người ta tưởng an toàn. Tới lúc bị kiểm thì mọi thứ đổ một lần.
- Nó có thể phá hỏng cả kế hoạch dài. Vài trăm tệ một tháng đổi lấy rủi ro cho cả tấm bằng là phép tính rất tệ.
Những việc thường không vướng
Có một số việc thường nằm ngoài phạm vi nói trên, nhưng vẫn nên hỏi trường:
- Trợ giảng, trợ lý nghiên cứu trong trường — do trường sắp xếp, có quy trình riêng.
- Hoạt động của trường có phụ cấp như hỗ trợ tuyển sinh, hướng dẫn tân sinh viên.
- Thực tập nằm trong chương trình đào tạo — trường bố trí, có văn bản đi kèm.
Nhóm này an toàn vì trường là bên chịu trách nhiệm về thủ tục.
Cách kiếm thu nhập không vướng quy định cư trú
Nhiều người bỏ qua nhóm này vì mải tìm việc tại chỗ:
- Làm trực tuyến cho khách ở Việt Nam — dạy kèm, dịch, thiết kế, viết. Bạn đang bán dịch vụ cho thị trường Việt Nam và nhận tiền về tài khoản ở Việt Nam.
- Học bổng và giải thưởng của trường, của khoa, của các quỹ. Đây là khoản tiền chính đáng và còn có giá trị trong hồ sơ.
- Các chương trình có tài trợ như hỗ trợ nghiên cứu, cuộc thi học thuật.
Trong ba nhóm, học bổng là khoản đáng theo đuổi nhất: cùng số tiền nhưng không tốn giờ, lại làm đẹp hồ sơ.
Thực tập sau tốt nghiệp
Kết thúc chương trình thì tư cách sinh viên kết thúc theo. Ở lại làm việc là một tư cách cư trú khác, cần loại giấy phép khác và thường cần một doanh nghiệp đứng ra bảo lãnh.
Đây không phải việc quyết định vào tuần cuối. Ai định ở lại làm việc nên tìm hiểu từ năm cuối, và hỏi đúng nguồn: văn phòng sinh viên quốc tế, trung tâm hướng nghiệp của trường, và nhà tuyển dụng.
Cách hỏi cho ra câu trả lời dùng được
Đừng hỏi trong nhóm chat. Hỏi văn phòng sinh viên quốc tế bằng thư điện tử, nêu rõ:
- Bạn học chương trình gì, năm mấy.
- Công việc cụ thể là gì, ở đâu, bao nhiêu giờ một tuần.
- Bên kia là tổ chức nào.
Câu trả lời bằng văn bản có giá trị hơn nhiều lời khuyên của người đi trước, vì quy định thay đổi và khác nhau theo nơi.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh ở Trung Quốc có được làm thêm không?
Giấy phép cư trú diện học tập không đương nhiên kèm quyền làm việc. Muốn làm thêm hay thực tập ngoài trường thì phải được trường đồng ý và được ghi nhận vào giấy phép cư trú.
Làm chui có rủi ro gì?
Là vi phạm pháp luật về xuất nhập cảnh, có thể bị phạt tiền, ảnh hưởng tư cách cư trú và các lần xin thị thực sau. Ngoài ra bạn ở thế yếu nên bị quỵt lương cũng không kêu được ai.
Việc nào thường không vướng quy định?
Trợ giảng và trợ lý nghiên cứu trong trường, hoạt động của trường có phụ cấp, và thực tập nằm trong chương trình đào tạo — vì trường là bên chịu trách nhiệm thủ tục. Vẫn nên hỏi trường trước.
Có cách kiếm thu nhập nào không vướng quy định cư trú không?
Làm trực tuyến cho khách ở Việt Nam, học bổng và giải thưởng của trường hoặc các quỹ, và các chương trình có tài trợ. Học bổng đáng theo đuổi nhất vì không tốn giờ mà còn làm đẹp hồ sơ.
Muốn ở lại làm việc sau tốt nghiệp thì sao?
Đó là tư cách cư trú khác, cần loại giấy phép khác và thường cần doanh nghiệp bảo lãnh. Nên tìm hiểu từ năm cuối qua văn phòng sinh viên quốc tế và trung tâm hướng nghiệp.
