Hầu hết người mới tìm hiểu so sánh hai trường bằng cách đặt hai con số học phí cạnh nhau. Đó là cách so sai nhất, vì học phí chỉ là một phần và hai lựa chọn có thể khác nhau ở những phần khác lớn hơn nhiều.
Bài này dựng một khung tính. Bạn điền số của riêng mình vào; con số cụ thể thì tra ở trường và ở thành phố tương ứng.
Khung gồm bốn nhóm
Nhóm A: các khoản một lần trước khi đi.
- Lệ phí xét tuyển của từng trường bạn nộp — nhớ là bạn nộp nhiều trường.
- Dịch thuật, công chứng, hợp pháp hoá giấy tờ.
- Thi chứng chỉ tiếng và ôn luyện.
- Khám sức khoẻ.
- Lệ phí thị thực.
- Vé máy bay lượt đi.
Nhóm B: các khoản một lần khi mới tới.
- Phí nhập học.
- Khám sức khoẻ tại chỗ và làm giấy phép cư trú.
- Đồ dùng ban đầu, đồ mùa đông nếu học ở miền Bắc.
- Điện thoại, và tiền cọc nếu thuê ngoài.
Nhóm C: các khoản hằng năm, nhân với số năm học.
- Học phí.
- Ký túc xá hoặc tiền thuê nhà.
- Bảo hiểm y tế.
- Gia hạn giấy phép cư trú.
- Giáo trình.
- Hai vé máy bay về và sang.
Nhóm D: chi phí sinh hoạt hằng tháng, nhân với số tháng thực học.
Lưu ý nhân theo số tháng bạn thực sự ở Trung Quốc, thường khoảng mười tháng một năm nếu bạn về nghỉ hè.
Biến số lớn nhất: năm dự bị tiếng
Đây là chỗ hai lựa chọn có thể lệch nhau nhiều nhất mà người so sánh hay bỏ quên.
Nếu bạn chưa đạt trình độ tiếng Trung mà chương trình yêu cầu, bạn phải học một năm dự bị tiếng trước khi vào chuyên ngành. Năm đó có học phí riêng, có sinh hoạt phí riêng, và làm chương trình kéo dài từ bốn thành năm năm.
Ngược lại, chương trình dạy bằng tiếng Anh có thể vào thẳng nhưng học phí mỗi năm cao hơn.
Chỉ khi cộng cả năm dự bị vào thì hai lựa chọn mới nằm trên cùng mặt bằng. Có trường hợp chương trình tiếng Trung rẻ hơn mỗi năm nhưng cộng thêm năm dự bị thì tổng lại cao hơn — và ngược lại.
Học bổng vào khung thế nào
Đừng trừ thẳng một con số. Hãy đánh dấu từng dòng trong khung mà học bổng phủ:
- Suất chỉ miễn học phí — chỉ xoá dòng học phí trong nhóm C.
- Suất kèm ký túc xá — xoá thêm dòng chỗ ở.
- Suất kèm sinh hoạt phí — giảm phần nhóm D, thường không xoá hết.
- Suất kèm bảo hiểm — xoá dòng bảo hiểm.
Sau khi đánh dấu, tổng còn lại mới là số tiền gia đình bạn thực sự phải lo. Cách này cho kết quả rất khác so với việc chỉ nhìn chữ toàn phần hay bán phần.
Hai câu hỏi phải hỏi trường trước khi chốt
- Học phí có giữ nguyên trong suốt chương trình không? Ảnh hưởng tới cả bốn năm chứ không phải một năm.
- Học bổng có điều kiện duy trì không? Nhiều suất yêu cầu duy trì kết quả học tập; không đạt thì bị cắt từ năm sau. Nếu có, hỏi rõ ngưỡng là gì.
Câu thứ hai quan trọng hơn vẻ ngoài: một kế hoạch tài chính dựa hoàn toàn vào học bổng mà không có phương án dự phòng là kế hoạch mong manh.
Phần không nằm trong bảng tính
Có những thứ không quy ra tiền được nhưng ảnh hưởng thật tới quyết định:
- Chương trình có đúng ngành bạn muốn không. Rẻ hơn mà học sai ngành thì không phải tiết kiệm.
- Cơ hội thực tập và việc làm ở thành phố đó.
- Bằng được công nhận thế nào ở nơi bạn định làm việc sau này — có bài riêng trong mục công nhận bằng.
- Bạn có sống được ở nơi đó không — khí hậu, ẩm thực, khoảng cách về nhà.
Khung tính giúp bạn loại các lựa chọn vượt quá khả năng. Trong số còn lại, những yếu tố trên mới là thứ quyết định.
Cách dùng khung này
Mở một bảng tính, mỗi lựa chọn một cột, mỗi dòng là một mục ở trên. Điền số bạn tra được, để trống ô chưa biết và đánh dấu để đi hỏi.
Chính những ô trống là danh sách câu hỏi bạn nên gửi cho văn phòng tuyển sinh. Hỏi đúng câu thì nhận được câu trả lời dùng được.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao không nên so hai trường bằng học phí một năm?
Vì học phí chỉ là một phần. Hai lựa chọn có thể khác nhau ở các khoản một lần, chi phí sinh hoạt theo thành phố, và nhất là có phải học thêm năm dự bị tiếng hay không.
Năm dự bị tiếng ảnh hưởng thế nào tới tổng chi phí?
Nó có học phí và sinh hoạt phí riêng, làm chương trình kéo dài từ bốn thành năm năm. Chỉ khi cộng cả năm này thì mới so được chương trình tiếng Trung với chương trình tiếng Anh trên cùng mặt bằng.
Đưa học bổng vào bảng tính thế nào?
Không trừ thẳng một con số mà đánh dấu từng dòng học bổng phủ: học phí, chỗ ở, sinh hoạt phí, bảo hiểm. Tổng còn lại mới là số tiền gia đình thực sự phải lo.
Cần hỏi trường những gì trước khi chốt?
Học phí có giữ nguyên trong suốt chương trình không, và học bổng có điều kiện duy trì kết quả học tập không cùng ngưỡng cụ thể là bao nhiêu.
Những yếu tố nào không nằm trong bảng tính nhưng vẫn quan trọng?
Chương trình có đúng ngành mình muốn không, cơ hội thực tập ở thành phố đó, bằng được công nhận thế nào ở nơi định làm việc, và mình có sống được ở nơi đó không.
