Bài này không nhằm làm ai sợ. Các thành phố lớn ở Trung Quốc nhìn chung an toàn với người đi bộ, kể cả buổi tối, và camera phủ dày. Vấn đề của du học sinh thường không phải bạo lực, mà là lúng túng khi gặp tình huống lạ ở nơi mình chưa hiểu luật và chưa nói thạo tiếng.
Danh sách dưới đây mất mười lăm phút để chuẩn bị và có giá trị suốt bốn năm.
Giấy tờ
- Luôn mang hộ chiếu theo người hoặc ít nhất bản chụp rõ trang nhân thân và trang giấy phép cư trú. Người nước ngoài ở Trung Quốc có nghĩa vụ xuất trình giấy tờ khi được yêu cầu.
- Lưu ảnh hộ chiếu, giấy phép cư trú, thẻ sinh viên, giấy đăng ký tạm trú, thẻ bảo hiểm vào điện thoại và vào một tài khoản đám mây bạn truy cập được từ máy khác.
- Cất bản gốc ở chỗ cố định trong phòng, không mang tất cả ra ngoài cùng lúc.
Bản chụp không thay được bản gốc, nhưng nó rút ngắn rất nhiều thời gian làm lại khi mất.
Số liên hệ phải lưu sẵn
- Văn phòng sinh viên quốc tế của trường — số trong giờ và số ngoài giờ nếu có.
- Cố vấn học tập hoặc giáo viên chủ nhiệm.
- Phòng y tế của trường và bệnh viện gần nhất.
- Cơ quan đại diện Việt Nam phụ trách khu vực bạn ở.
- Hai người bạn cùng trường có thể gọi bất kỳ giờ nào.
- Các số khẩn cấp của Trung Quốc — công an, cứu thương, cứu hoả. Tra và lưu ngay tuần đầu.
Lưu thành một nhóm riêng trong danh bạ, và chụp màn hình để lúc hết pin vẫn xem được bằng máy người khác.
Lừa đảo — nhóm rủi ro thật sự
Đây mới là thứ du học sinh hay gặp, không phải cướp giật. Mấy dạng phổ biến:
- Giả danh cơ quan chức năng gọi điện nói bạn liên quan tới một vụ việc, yêu cầu chuyển tiền để chứng minh trong sạch, và dặn không được nói với ai. Cơ quan nhà nước không làm việc kiểu đó. Cúp máy và báo trường.
- Giả danh nhà trường hoặc bộ phận tuyển sinh đòi đóng thêm phí qua tài khoản cá nhân. Mọi khoản phí chính thức đều nộp qua kênh của trường — kiểm bằng cách gọi cho văn phòng, không gọi vào số họ đưa.
- Việc nhẹ lương cao trong các nhóm chat. Ngoài rủi ro pháp lý vì làm không phép, nhiều lời mời kiểu này là bẫy lừa tiền hoặc tệ hơn.
- Đổi tiền tư nhân với tỷ giá đẹp. Không có ai chịu trách nhiệm khi tiền không tới, và bạn có thể dính vào dòng tiền không sạch.
- Yêu cầu mượn tài khoản ngân hàng để nhận tiền hộ. Tuyệt đối từ chối — đây là cách người ta mượn tay bạn rửa tiền, và người đứng tên tài khoản là người chịu.
Một quy tắc dùng được cho mọi trường hợp: bất cứ ai giục bạn quyết ngay, giữ bí mật, và chuyển tiền gấp thì đều đáng ngờ, bất kể họ xưng là ai.
Thói quen hằng ngày
- Nói với ai đó khi đi xa — bạn cùng phòng hoặc bạn thân biết bạn đi đâu, về khi nào.
- Dùng dịch vụ gọi xe chính thức qua ứng dụng, có biển số và hành trình lưu lại; đừng lên xe dù ai đó mời ở bến.
- Giữ điện thoại có pin và mang pin dự phòng.
- Đi đường đông người vào đêm khuya.
- Uống có chừng mực và không để đồ uống của mình không trông chừng.
- Khoá cửa phòng kể cả khi ra ngoài chút xíu.
Khi mất đồ
Mất điện thoại hoặc ví: khoá ngay ví điện tử và thẻ ngân hàng từ máy khác, báo công an khu vực để lấy giấy xác nhận, báo trường.
Mất hộ chiếu: báo công an lấy giấy xác nhận trình báo, liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam, và báo trường vì giấy phép cư trú nằm trong hộ chiếu nên phải làm lại.
Giấy xác nhận trình báo là thứ mọi thủ tục sau đó đều hỏi tới — đừng bỏ bước này.
Khi gặp rắc rối pháp lý
Dù là tai nạn giao thông, tranh chấp với chủ nhà, hay bị mời làm việc vì bất cứ lý do gì:
- Báo trường ngay. Văn phòng sinh viên quốc tế có kinh nghiệm và có thể cử người hỗ trợ.
- Báo gia đình.
- Đừng ký bất cứ giấy tờ nào bạn không đọc hiểu, và yêu cầu có người phiên dịch.
- Liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam nếu việc nghiêm trọng.
Điều tệ nhất là tự xoay một mình vì ngại. Các văn phòng này tồn tại đúng cho việc đó.
Câu hỏi thường gặp
Du học sinh có phải mang hộ chiếu theo người không?
Nên mang hộ chiếu hoặc ít nhất bản chụp rõ trang nhân thân và trang giấy phép cư trú, vì người nước ngoài ở Trung Quốc có nghĩa vụ xuất trình giấy tờ khi được yêu cầu.
Dạng lừa đảo nào hay nhắm vào du học sinh?
Giả danh cơ quan chức năng gọi điện đòi chuyển tiền chứng minh trong sạch, giả danh nhà trường đòi phí qua tài khoản cá nhân, mời việc nhẹ lương cao, đổi tiền tư nhân, và mượn tài khoản ngân hàng.
Có quy tắc chung nào để nhận ra lừa đảo không?
Bất cứ ai giục bạn quyết ngay, giữ bí mật, và chuyển tiền gấp thì đều đáng ngờ, bất kể họ xưng là ai. Cơ quan nhà nước không làm việc theo cách đó.
Mất hộ chiếu ở Trung Quốc thì làm gì?
Báo công an lấy giấy xác nhận trình báo, liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam, và báo trường vì giấy phép cư trú nằm trong hộ chiếu nên phải làm lại. Giấy xác nhận trình báo là thứ mọi thủ tục sau đó đều hỏi tới.
Gặp rắc rối pháp lý thì nên làm gì đầu tiên?
Báo trường ngay và báo gia đình, đừng ký giấy tờ nào mình không đọc hiểu, yêu cầu có người phiên dịch, và liên hệ cơ quan đại diện Việt Nam nếu việc nghiêm trọng.
