Ba tháng đầu: cú sốc văn hoá có thật và nó đi theo một đường cong

Phần lớn bài tư vấn du học dừng ở lúc bạn đặt chân tới sân bay. Nhưng đoạn khó nhất bắt đầu sau đó.

Cú sốc văn hoá không phải chuyện yếu đuối. Nó là phản ứng bình thường của một người bị đặt vào môi trường mà mọi thói quen cũ không còn dùng được, và nó đi theo một đường cong khá giống nhau ở hầu hết mọi người.

Đường cong ba tháng

Tuần một tới tuần ba: giai đoạn hào hứng. Mọi thứ mới mẻ. Đồ ăn lạ, phố xá lạ, bạn chụp ảnh liên tục. Bận rộn với thủ tục nên không có thời gian nghĩ ngợi.

Tháng thứ hai: giai đoạn hụt. Cái mới hết mới. Bạn bắt đầu thấy:

• Nói chuyện với người bản xứ mệt hơn tưởng, và nhiều lúc không hiểu.
• Đồ ăn không còn thú vị mà bắt đầu nhớ cơm nhà.
• Bạn bè ở Việt Nam đang sống tiếp cuộc sống của họ mà không có bạn.
• Việc học nặng hơn dự tính, nhất là khi phải học bằng ngôn ngữ chưa thạo.
• Những việc nhỏ như đi khám, mua đồ, hỏi đường cũng tốn năng lượng.

Đây là lúc nhiều người nghĩ mình chọn sai. Không phải vậy. Đây là đoạn giữa của một đường cong mà gần như ai cũng đi qua.

Tháng thứ ba trở đi: bắt đầu ổn. Bạn có vài người quen thật sự, biết mấy quán ăn hợp miệng, quen đường đi, và tiếng đã đủ dùng cho việc hằng ngày. Cuộc sống chuyển từ sinh tồn sang sinh hoạt.

Những khác biệt hay gây hụt hẫng

Nhịp học. Lớp ở Trung Quốc thường bắt đầu sớm, có nhiều môn bắt buộc, điểm danh chặt, và khối lượng bài tập lớn. Sinh viên bản xứ học rất chăm — điều này tạo áp lực vô hình.

Cách giao tiếp. Trực tiếp hơn trong việc góp ý, nhưng gián tiếp hơn trong việc từ chối. Mất một thời gian mới đọc được.

Mọi thứ trên điện thoại. Thanh toán, gọi đồ ăn, đặt xe, hẹn khám, đăng ký môn. Chưa quen thì thấy bị loại khỏi cuộc sống; quen rồi thì thấy rất tiện.

Ẩm thực theo vùng. Đồ ăn ở Tứ Xuyên, Quảng Đông, Sơn Đông khác nhau rất xa. Không hợp món ở nơi mình học là chuyện thật và ảnh hưởng tới tinh thần nhiều hơn người ta tưởng.

Việc nên làm trong tháng đầu

• Dựng một nhịp sinh hoạt cố định. Giờ dậy, giờ ăn, giờ học, giờ ngủ. Nhịp đều là thứ giữ bạn khi tinh thần chưa ổn.
• Tham gia một hoạt động không liên quan tới học. Câu lạc bộ thể thao, nhóm tình nguyện, lớp thư pháp, đội bóng. Đây là cách gặp người tự nhiên nhất.
• Kết bạn với sinh viên bản xứ, không chỉ với người Việt. Cộng đồng người Việt là chỗ dựa quý, nhưng chỉ ở trong đó thì bạn sẽ ra trường mà tiếng vẫn kém và không hiểu gì về nơi mình sống.
• Gọi về nhà theo lịch cố định thay vì gọi mỗi khi buồn. Gọi khi buồn dễ thành vòng lặp kéo tinh thần xuống.
• Ra khỏi phòng mỗi ngày, kể cả hôm không có lớp.

Khi nào là quá sức

Buồn và nhớ nhà vài tuần là bình thường. Nhưng có những dấu hiệu nên tìm hỗ trợ:

• Không ngủ được hoặc ngủ quá nhiều trong thời gian dài.
• Bỏ học liên tục, không ra khỏi phòng nhiều ngày.
• Mất hẳn hứng thú với mọi thứ.
• Có ý nghĩ làm hại bản thân.

Đa số trường có phòng tư vấn tâm lý cho sinh viên, và nhiều nơi có hỗ trợ bằng tiếng Anh. Văn phòng sinh viên quốc tế biết đường chỉ. Đây là dịch vụ bình thường, không phải chuyện đáng xấu hổ.

Và nói với gia đình. Nhiều bạn giấu vì sợ bố mẹ lo — nhưng giấu thì một mình chịu, mà nói ra thì có thêm người cùng gánh.

Điều đáng nhớ nhất

Giai đoạn khó nhất không kéo dài mãi, và nó không phải bằng chứng rằng bạn chọn sai. Gần như mọi người ngồi cùng lớp với bạn đều đang hoặc đã đi qua đúng đoạn đó — chỉ là không ai nói ra.

Câu hỏi thường gặp