Đây là một đặc điểm của hệ Trung Quốc mà người Việt hay bỏ qua cho tới lúc làm thủ tục công nhận văn bằng: tốt nghiệp đại học ở Trung Quốc cho bạn hai tờ giấy khác nhau, và chúng không phải một.
Hai loại giấy
Chứng chỉ tốt nghiệp. Xác nhận bạn đã hoàn thành chương trình học, đủ số tín chỉ, đủ thời gian đào tạo.
Bằng học vị. Xác nhận bạn được cấp học vị tương ứng: cử nhân, thạc sĩ hoặc tiến sĩ.
Điểm mấu chốt: có trường hợp sinh viên nhận được chứng chỉ tốt nghiệp nhưng không được cấp bằng học vị, thường vì không đạt một điều kiện nào đó như điểm trung bình, luận văn, hoặc yêu cầu ngoại ngữ.
Người chỉ có chứng chỉ tốt nghiệp mà không có bằng học vị sẽ gặp khó khi học tiếp lên bậc cao hơn và khi làm thủ tục công nhận văn bằng ở nước ngoài.
Vì vậy khi hỏi về một chương trình, hãy hỏi rõ: chương trình này cấp cả hai, và điều kiện để được cấp bằng học vị là gì.
Các bậc học vị
| Bậc | Thời gian | Điều kiện thường gặp |
|---|---|---|
| Chuyên khoa | 2 đến 3 năm | Chỉ có chứng chỉ, không có học vị |
| Cử nhân | 4 năm, y khoa 5 năm trở lên | Đủ tín chỉ, khoá luận, đạt yêu cầu ngoại ngữ |
| Thạc sĩ | 2 đến 3 năm | Đủ tín chỉ, luận văn được bảo vệ |
| Tiến sĩ | 3 đến 6 năm | Luận án, và ở nhiều trường có yêu cầu công bố khoa học |
Lưu ý về bậc chuyên khoa: đây là bậc cao đẳng và không cấp bằng học vị cử nhân. Khi tìm hiểu chương trình, cần phân biệt rõ để không nhầm với chương trình đại học bốn năm.
Yêu cầu công bố ở bậc tiến sĩ
Nhiều trường Trung Quốc yêu cầu nghiên cứu sinh có một số công bố khoa học nhất định trước khi được bảo vệ luận án. Yêu cầu cụ thể khác nhau giữa các trường và các ngành, và đã có xu hướng điều chỉnh trong những năm gần đây.
Đây là điều phải hỏi rõ trước khi nhận lời, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới thời gian bạn tốt nghiệp. Câu hỏi cụ thể: cần bao nhiêu bài, đăng ở loại tạp chí nào, và bài đang chờ nhận đăng có được tính không.
Hệ thống xác minh văn bằng
Trung Quốc có hệ thống xác minh văn bằng trực tuyến, nơi bằng cấp được đăng ký và tra cứu được. Đây là công cụ quan trọng vì:
- Bạn xác minh được bằng của mình là thật và được ghi nhận chính thức.
- Nhà tuyển dụng và cơ quan nước ngoài tra cứu được.
- Nó là đầu vào cho thủ tục công nhận văn bằng ở nước ngoài.
Trước khi rời Trung Quốc, nên tra và in bản xác minh cho bằng của mình. Làm khi còn ở đó dễ hơn nhiều so với làm từ xa.
Những gì nên xin trước khi rời trường
- Chứng chỉ tốt nghiệp và bằng học vị, bản gốc.
- Bảng điểm toàn khoá, bản chính thức có dấu, xin nhiều bản.
- Bản dịch tiếng Anh của bảng điểm và bằng, nếu trường cấp.
- Bản xác minh văn bằng từ hệ thống trực tuyến.
- Bản mô tả chương trình học của đúng khoá bạn.
- Thư giới thiệu từ giáo sư hướng dẫn.
- Giấy xác nhận thời gian học, hữu ích cho nhiều thủ tục.
Hợp pháp hoá lãnh sự
Để dùng bằng Trung Quốc ở Việt Nam, giấy tờ thường cần được chứng thực rồi hợp pháp hoá lãnh sự. Quy trình chung: công chứng tại Trung Quốc, chứng nhận của cơ quan có thẩm quyền, rồi chứng nhận tại cơ quan đại diện của Việt Nam tại Trung Quốc.
Làm khi còn ở Trung Quốc thuận lợi hơn nhiều. Nếu đã về nước mới làm thì phải uỷ quyền cho ai đó ở lại, hoặc gửi giấy tờ qua lại.
Vài điều nên biết thêm
- Tên trên bằng. Kiểm tên tiếng Anh trên bằng và bảng điểm có khớp với hộ chiếu không, cả thứ tự lẫn cách viết. Chênh lệch gây rắc rối ở mọi thủ tục về sau.
- Giữ thẻ sinh viên và giấy phép cư trú cũ. Chúng là bằng chứng về thời gian bạn ở Trung Quốc.
- Quét lưu tất cả lên đám mây trước khi về.
Một lời nhắc
Câu hỏi quan trọng nhất trong bài này nên được hỏi trước khi ghi danh, không phải khi tốt nghiệp: chương trình này cấp những giấy tờ gì, điều kiện để được cấp bằng học vị là gì, và bằng có được đăng ký trong hệ thống xác minh không.
Ba câu đó mất năm phút để hỏi và tránh được những vấn đề không sửa được về sau.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tốt nghiệp ở Trung Quốc lại có hai tờ giấy?
Chứng chỉ tốt nghiệp xác nhận bạn hoàn thành chương trình, còn bằng học vị xác nhận bạn được cấp học vị. Có trường hợp chỉ nhận được tờ thứ nhất mà không có tờ thứ hai.
Không có bằng học vị thì sao?
Gặp khó khi học tiếp lên bậc cao hơn và khi làm thủ tục công nhận văn bằng ở nước ngoài. Vì vậy cần hỏi rõ điều kiện được cấp bằng học vị trước khi ghi danh.
Bằng chuyên khoa có phải bằng cử nhân không?
Không. Chuyên khoa là bậc cao đẳng hai tới ba năm, không cấp bằng học vị cử nhân. Cần phân biệt rõ khi tìm hiểu chương trình.
Bậc tiến sĩ có yêu cầu công bố không?
Nhiều trường có yêu cầu số công bố khoa học nhất định trước khi bảo vệ. Cần hỏi rõ cần bao nhiêu bài, loại tạp chí nào, và bài đang chờ nhận đăng có được tính không.
Cần xin gì trước khi rời trường?
Chứng chỉ tốt nghiệp và bằng học vị bản gốc, nhiều bản bảng điểm chính thức, bản dịch tiếng Anh, bản xác minh văn bằng trực tuyến, mô tả chương trình học và thư giới thiệu.
