Một hiểu nhầm phổ biến: muốn du học Trung Quốc thì phải giỏi tiếng Trung trước. Thực tế nhiều trường lớn có chương trình dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh, và bạn vào được với chứng chỉ tiếng Anh thay vì HSK.
Nhưng lựa chọn này có cái giá riêng, và nó không nằm ở học phí.
Có ở những ngành nào
Chương trình tiếng Anh tập trung ở một số nhóm ngành:
- Y khoa. Đây là nhóm lớn nhất và lâu đời nhất, thu hút sinh viên từ nhiều nước.
- Kinh doanh và quản trị, gồm cả các chương trình thạc sĩ quản trị kinh doanh.
- Kỹ thuật và khoa học máy tính.
- Quan hệ quốc tế, kinh tế, chính sách công.
- Khoa học tự nhiên ở bậc sau đại học.
Bậc sau đại học có nhiều lựa chọn tiếng Anh hơn bậc đại học, vì môi trường nghiên cứu vốn đã dùng tiếng Anh nhiều.
Cái được
- Vào được ngay mà không mất một tới hai năm học tiếng trước.
- Học phí thường thấp hơn so với các nước nói tiếng Anh cho cùng một bậc học và cùng mức chất lượng.
- Bạn học đa quốc tịch. Lớp chương trình tiếng Anh ở Trung Quốc thường có sinh viên từ rất nhiều nước, và đây là môi trường quốc tế thật.
- Vẫn học được tiếng Trung song song, thường có môn tiếng Trung bắt buộc hoặc tự chọn trong chương trình.
Cái mất, nói thẳng
Chất lượng giảng dạy không đồng đều. Đây là điểm quan trọng nhất. Giảng viên dạy bằng tiếng Anh không phải lúc nào cũng là giảng viên mạnh nhất của khoa, và trình độ tiếng Anh của người dạy khác nhau rất xa giữa các trường và giữa các môn.
Ở các trường hàng đầu và các chương trình có truyền thống, chất lượng thường tốt. Ở các chương trình mới mở để thu hút sinh viên quốc tế, cần kiểm kỹ.
Tách biệt với sinh viên trong nước. Lớp tiếng Anh thường gồm gần như toàn sinh viên quốc tế, học riêng, có khi ở ký túc xá riêng. Kết quả là bạn có thể học bốn năm ở Trung Quốc mà ít bạn Trung Quốc và hiểu biết về xã hội nơi mình sống khá mỏng.
Tiếng Trung không tự tiến. Nhiều người vào chương trình tiếng Anh với ý định học tiếng Trung dần, rồi bốn năm sau vẫn ở mức cơ bản vì không có áp lực phải dùng.
Cơ hội việc làm ở Trung Quốc hẹp hơn nhiều nếu không có tiếng Trung. Đây là điểm thực tế nhất: thị trường lao động Trung Quốc vận hành bằng tiếng Trung, và tấm bằng Trung Quốc mà không nói được tiếng Trung là một tổ hợp khó bán ở cả Trung Quốc lẫn ở nơi khác.
Cách kiểm chất lượng một chương trình
Trước khi nhận lời, hỏi những câu cụ thể:
- Chương trình mở từ năm nào và đã có bao nhiêu khoá tốt nghiệp.
- Bao nhiêu phần trăm môn do giảng viên cơ hữu của khoa dạy, so với giảng viên thỉnh giảng.
- Có sinh viên Trung Quốc học cùng lớp không, hay lớp toàn sinh viên quốc tế.
- Bằng cấp tốt nghiệp có ghi gì khác so với chương trình tiếng Trung không.
- Sinh viên khoá trước đi đâu sau khi tốt nghiệp. Xin số liệu, không xin vài ví dụ.
- Với ngành y: chương trình có được công nhận ở nước bạn định hành nghề không. Đây là câu hỏi sống còn và cần kiểm với cơ quan quản lý y tế nơi bạn định làm, không chỉ hỏi trường.
Yêu cầu đầu vào
- Chứng chỉ tiếng Anh ở một ngưỡng nhất định. Nhiều trường chấp nhận miễn nếu bạn từng học bằng tiếng Anh.
- Bảng điểm phổ thông hoặc đại học, đã dịch và hợp pháp hoá.
- Kế hoạch học tập và thư giới thiệu với bậc sau đại học.
- Một số chương trình vẫn yêu cầu HSK ở mức cơ bản để bảo đảm bạn sống được, dù học bằng tiếng Anh.
Lựa chọn trung gian đáng cân nhắc
Nhiều người chọn cách này và thấy hợp lý: học một năm dự bị tiếng Trung trước, rồi vào chương trình tiếng Anh.
Bạn mất một năm nhưng được: tiếng Trung đủ để sống và làm việc cơ bản, quen với môi trường trước khi vào chương trình chính, có bạn bè trong nước, và giữ được cửa việc làm ở Trung Quốc sau này.
Nhiều học bổng có kèm năm dự bị này, nên chi phí không tăng nhiều như tưởng.
Ai hợp với chương trình tiếng Anh
- Người học bậc sau đại học, nhất là các ngành nghiên cứu vốn dùng tiếng Anh.
- Người có kế hoạch rõ là học xong về nước hoặc đi nước thứ ba.
- Người đã lớn tuổi hơn hoặc có ràng buộc thời gian, không dành được một năm học tiếng.
Ngược lại, người học bậc đại học và có ý định làm việc tại Trung Quốc nên nghiêm túc cân nhắc đường học tiếng trước. Bốn năm là thời gian đủ dài để tiếng Trung trở thành một tài sản thật, và bỏ lỡ nó là bỏ lỡ phần giá trị lớn nhất của việc du học ở đây.
Câu hỏi thường gặp
Du học Trung Quốc có bắt buộc biết tiếng Trung không?
Không. Nhiều trường lớn có chương trình dạy hoàn toàn bằng tiếng Anh, vào được với chứng chỉ tiếng Anh thay vì HSK, phổ biến nhất ở ngành y, kinh doanh, kỹ thuật và quan hệ quốc tế.
Chất lượng chương trình tiếng Anh có đảm bảo không?
Không đồng đều. Ở các trường hàng đầu và chương trình có truyền thống thì thường tốt, còn các chương trình mới mở để thu hút sinh viên quốc tế thì cần kiểm kỹ.
Học chương trình tiếng Anh thì tiếng Trung có tiến không?
Thường là không nhiều, vì không có áp lực phải dùng. Nhiều người sau bốn năm vẫn ở mức cơ bản.
Không có tiếng Trung thì xin việc ở Trung Quốc được không?
Rất hẹp. Thị trường lao động Trung Quốc vận hành bằng tiếng Trung, nên bằng Trung Quốc mà không nói được tiếng Trung là tổ hợp khó bán.
Có lựa chọn trung gian nào không?
Học một năm dự bị tiếng Trung rồi vào chương trình tiếng Anh. Mất một năm nhưng có tiếng để sống và làm việc, quen môi trường, và giữ được cửa việc làm ở Trung Quốc.
