Đây là câu hỏi nhiều gia đình Việt Nam đặt ra, và nó thường được trả lời bằng cảm tính hoặc bằng định kiến. Có vài trục so sánh cụ thể hơn, và đáp án phụ thuộc gần như hoàn toàn vào mục tiêu của bạn.
Chi phí
Đây là trục chênh lệch rõ nhất. Học phí và chi phí sinh hoạt ở Trung Quốc nhìn chung thấp hơn đáng kể so với Mỹ, Anh, Úc và phần lớn Tây Âu, cho cùng một bậc học.
Thêm vào đó, học bổng cho sinh viên quốc tế ở Trung Quốc tương đối dồi dào: học bổng chính phủ, học bổng tỉnh, học bổng của trường, học bổng Khổng Tử. Số suất và mức bao phủ khá rộng so với nhiều điểm đến khác.
Với gia đình có ngân sách hạn chế, đây là yếu tố có trọng lượng thật.
Khoảng cách và chi phí đi lại
Bay từ Việt Nam sang Trung Quốc mất vài giờ, giá vé thấp hơn nhiều so với đi Âu Mỹ. Điều này có ba hệ quả thực tế:
- Về nhà dịp Tết và dịp hè được, không tốn kém.
- Gia đình sang thăm dễ hơn nhiều, và thủ tục thị thực cũng nhẹ hơn so với thị thực Mỹ.
- Khi có việc gia đình đột xuất, bạn về được.
Với nhiều người, đây là yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng cuộc sống nhiều hơn là bảng xếp hạng trường.
Múi giờ và văn hoá
Trung Quốc gần Việt Nam về múi giờ, nên gọi về nhà không phải tính toán. Về ẩm thực và nhiều nét văn hoá, khoảng cách cũng gần hơn so với phương Tây, nên giai đoạn thích nghi thường nhẹ hơn.
Đổi lại, khoảng cách văn hoá gần không có nghĩa là không có khác biệt. Cách học, cách quản lý sinh viên và nhiều quy tắc xã hội vẫn khác, và việc nghĩ rằng sẽ dễ dàng vì gần gũi đôi khi làm người ta chuẩn bị ít hơn cần thiết.
Ngôn ngữ
Đây là trục quan trọng và hai chiều.
Cái mất: tiếng Trung khó hơn tiếng Anh với người Việt ở phần chữ viết và thanh điệu, và học tới mức dùng được trong công việc mất nhiều thời gian. Nếu bạn đã có nền tiếng Anh tốt, đi Âu Mỹ tận dụng được ngay.
Cái được: tiếng Trung là một tài sản nghề nghiệp thật ở Việt Nam. Quan hệ kinh tế giữa hai nước lớn, và số người vừa có chuyên môn vừa thạo tiếng Trung ít hơn nhiều so với số người thạo tiếng Anh. Về mặt khan hiếm, đây là lợi thế.
Ngoài ra, học ở Trung Quốc mà vẫn duy trì tiếng Anh thì bạn ra trường với ba thứ tiếng dùng được.
Giá trị bằng cấp
Cần nói thẳng và có phân biệt:
- Các trường hàng đầu của Trung Quốc có vị thế học thuật cao, xếp hạng quốc tế tốt, và bằng của họ được nhìn nhận nghiêm túc ở mọi nơi.
- Nhóm trường tầm trung thì mức nhận diện ở Âu Mỹ thấp hơn so với một trường tầm trung của Mỹ.
- Ở Việt Nam, bằng Trung Quốc được nhìn nhận tốt trong các lĩnh vực có quan hệ kinh tế với Trung Quốc, và mức nhận diện đang tăng.
Nghĩa là: chênh lệch về mức nhận diện rõ hơn ở nhóm trường tầm trung, và gần như không đáng kể ở nhóm đầu.
Cơ hội sau tốt nghiệp
| Trung Quốc | Âu Mỹ | |
|---|---|---|
| Ở lại làm việc | Có, nhưng cần tiếng Trung và có điều kiện về kinh nghiệm | Có đường riêng, cạnh tranh cao, phụ thuộc chính sách |
| Về Việt Nam | Lợi thế rõ ở các doanh nghiệp có quan hệ với Trung Quốc | Lợi thế rõ ở các doanh nghiệp phương Tây |
| Đi nước thứ ba | Tuỳ trường và tuỳ ngành | Thường thuận lợi hơn |
| Học tiếp bậc cao hơn | Được, và nhiều học bổng | Được |
Bốn câu hỏi để tự quyết
- Ngân sách gia đình tới đâu? Nếu đây là ràng buộc chính, Trung Quốc mở ra nhiều lựa chọn hơn hẳn với cùng số tiền.
- Bạn định làm việc ở đâu sau khi tốt nghiệp? Về Việt Nam làm cho doanh nghiệp có quan hệ Trung Quốc thì đây là lựa chọn rất hợp lý.
- Bạn đã có nền tiếng Anh chưa, và có sẵn lòng học một ngôn ngữ mới không?
- Gia đình có cần bạn ở gần không? Với người có bố mẹ lớn tuổi hoặc có ràng buộc gia đình, khoảng cách là yếu tố thật.
Một điều nên tránh
Đừng chọn theo định kiến của người xung quanh, theo cả hai hướng. Có người coi du học Trung Quốc là lựa chọn hạng hai; cũng có người coi du học Âu Mỹ là phù phiếm và tốn kém.
Cả hai định kiến đều bỏ qua điều quan trọng nhất: chất lượng của một chương trình cụ thể ở một trường cụ thể, và mức độ nó phục vụ mục tiêu cụ thể của bạn. Một chương trình mạnh ở một trường tốt của Trung Quốc hơn hẳn một chương trình yếu ở một trường vô danh của Mỹ, và ngược lại.
So sánh ở cấp độ chương trình, không so ở cấp độ quốc gia.
Câu hỏi thường gặp
Du học Trung Quốc rẻ hơn Âu Mỹ bao nhiêu?
Học phí và chi phí sinh hoạt nhìn chung thấp hơn đáng kể cho cùng bậc học, và học bổng cho sinh viên quốc tế cũng tương đối dồi dào với nhiều nguồn khác nhau.
Bằng Trung Quốc có được nhìn nhận tốt không?
Các trường hàng đầu có vị thế học thuật cao và bằng được nhìn nhận nghiêm túc ở mọi nơi. Chênh lệch về mức nhận diện rõ hơn ở nhóm trường tầm trung.
Tiếng Trung có phải lợi thế nghề nghiệp không?
Ở Việt Nam thì có, vì quan hệ kinh tế giữa hai nước lớn và số người vừa có chuyên môn vừa thạo tiếng Trung ít hơn nhiều so với người thạo tiếng Anh.
Khoảng cách gần có lợi gì?
Về nhà dịp Tết và dịp hè được với chi phí thấp, gia đình sang thăm dễ hơn, và về được khi có việc đột xuất. Múi giờ gần nên gọi về nhà không phải tính toán.
Nên so sánh hai lựa chọn thế nào cho đúng?
So ở cấp độ chương trình cụ thể tại trường cụ thể, không so ở cấp độ quốc gia. Một chương trình mạnh ở trường tốt của Trung Quốc hơn hẳn một chương trình yếu ở trường vô danh của Mỹ.
