Không phải ai học ở Trung Quốc cũng về Việt Nam. Nhiều người dùng bằng đó để học tiếp ở châu Âu, Bắc Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, hoặc để làm việc ở nước khác.
Đường này mở và ngày càng phổ biến. Nhưng nó đòi chuẩn bị khác với đường về nước.
Trường ở nước thứ ba đánh giá bằng của bạn thế nào
Họ thường xem ba lớp:
- Trường bạn học có được công nhận ở Trung Quốc không. Đây lại là câu hỏi cũ, và lại là lý do phải kiểm từ đầu.
- Vị thế học thuật của trường — trường nằm trong các nhóm được đầu tư trọng điểm quốc gia thường được biết tới rộng hơn, và nhiều trường lớn trên thế giới có danh sách nội bộ các trường họ chấp nhận.
- Kết quả học tập của bạn — bảng điểm, xếp loại, và trong nhiều ngành là cả công bố khoa học nếu có.
Hai lớp đầu bạn quyết định lúc chọn trường. Lớp thứ ba bạn quyết định trong suốt bốn năm.
Xác minh văn bằng qua kênh quốc tế
Trung Quốc có hệ thống xác minh văn bằng trực tuyến cho phép các tổ chức nước ngoài kiểm tra bằng và bảng điểm của bạn là thật. Đây là điểm mạnh thực tế: nhiều trường ở nước khác chấp nhận báo cáo xác minh đó thay cho việc gửi bản gốc qua bưu điện.
Việc bạn cần làm:
- Hỏi trường và phòng đào tạo về cách đăng ký và lấy báo cáo xác minh, ngay trong học kỳ cuối.
- Kiểm thông tin của mình trong hệ thống có đúng không — tên, ngày sinh, chuyên ngành, ngày tốt nghiệp. Sai sót thì sửa lúc còn ở trường.
- Lưu tài khoản và mã tra cứu ở nơi bạn không mất.
Nhiều người chỉ biết tới hệ thống này khi đã về nước và đang bị trường ở nước ngoài yêu cầu — lúc đó xử lý từ xa chậm hơn nhiều.
Yêu cầu ngôn ngữ
Đây là chỗ hay bị hụt. Bạn học bốn năm bằng tiếng Trung, nhưng trường ở Mỹ, Anh, Úc, Canada hay châu Âu sẽ yêu cầu chứng chỉ tiếng Anh.
- Học chương trình tiếng Trung thì gần như chắc chắn phải thi chứng chỉ tiếng Anh khi nộp hồ sơ ra nước thứ ba.
- Học chương trình dạy bằng tiếng Anh ở Trung Quốc thì một số trường miễn chứng chỉ, nhưng không phải mọi trường — phải kiểm từng nơi.
Hệ quả thực tế: nếu bạn có ý định học tiếp ở nước nói tiếng Anh, đừng bỏ tiếng Anh trong bốn năm ở Trung Quốc. Đây là sai lầm phổ biến: tập trung toàn bộ vào tiếng Trung rồi tới năm cuối mới phát hiện mình cần điểm tiếng Anh mà không còn thời gian ôn.
Giữ tiếng Anh ở mức dùng được suốt bốn năm rẻ hơn nhiều so với cày lại từ đầu trong sáu tháng cuối.
Giấy tờ cần cho hồ sơ ra nước thứ ba
- Bằng và bảng điểm, thường cần bản tiếng Anh do trường cấp.
- Báo cáo xác minh văn bằng nếu trường đích chấp nhận hoặc yêu cầu.
- Thư giới thiệu, thường hai tới ba thư từ giảng viên.
- Thư động lực hoặc bài luận.
- Chứng chỉ ngôn ngữ.
- Chứng chỉ thi đầu vào nếu ngành và nước đó yêu cầu.
- Hồ sơ nghiên cứu, công bố, dự án nếu có.
Bảng điểm bản tiếng Anh do trường cấp là thứ nên xin ngay khi tốt nghiệp, dù chưa chắc dùng — xin sau thì phải nhờ người hoặc gửi thư qua lại nhiều vòng.
Thư giới thiệu: chuẩn bị từ năm ba
Trong hồ sơ học lên, thư giới thiệu có trọng lượng lớn, và chất lượng của nó phụ thuộc vào việc thầy cô biết bạn tới đâu.
Thư từ một giảng viên đã hướng dẫn bạn làm nghiên cứu khác hẳn thư từ một giảng viên chỉ nhớ bạn qua điểm cuối kỳ. Muốn có thư loại một thì phải vào nhóm nghiên cứu hoặc làm dự án với thầy cô từ năm ba.
Đây là việc không làm gấp được, và là lý do bài về trải nghiệm bốn năm nhấn mạnh phần nghiên cứu.
Nếu định làm việc ở nước thứ ba
Khác với học tiếp, khâu này ít phụ thuộc vào công nhận văn bằng chính thức và phụ thuộc nhiều hơn vào:
- Nhà tuyển dụng có bảo lãnh được giấy phép lao động không.
- Kỹ năng thật của bạn và những thứ chứng minh được.
- Ngôn ngữ làm việc.
Một số ngành có yêu cầu hành nghề riêng — y, dược, luật, kiến trúc, kế toán — và ở những ngành đó bằng nước ngoài thường phải qua thủ tục công nhận hoặc thi lại theo quy định của nước sở tại. Tra sớm nếu bạn học các ngành này.
Việc nên làm theo mốc
- Năm nhất: chọn trường được công nhận, giữ tiếng Anh.
- Năm ba: vào nhóm nghiên cứu, xây quan hệ với giảng viên.
- Đầu năm tư: thi chứng chỉ ngôn ngữ, chọn danh sách trường đích.
- Học kỳ cuối: xin bảng điểm tiếng Anh, đăng ký hệ thống xác minh, xin thư giới thiệu.
Bốn mốc này rải đều thì hồ sơ ra nước thứ ba không phải là việc khó. Dồn hết vào tháng cuối thì nó rất khó.
Câu hỏi thường gặp
Trường ở nước thứ ba đánh giá bằng Trung Quốc thế nào?
Qua ba lớp: trường có được công nhận ở Trung Quốc không, vị thế học thuật của trường, và kết quả học tập của bạn gồm bảng điểm, xếp loại và công bố khoa học nếu có.
Hệ thống xác minh văn bằng của Trung Quốc dùng để làm gì?
Cho phép tổ chức nước ngoài kiểm tra bằng và bảng điểm của bạn là thật. Nhiều trường ở nước khác chấp nhận báo cáo xác minh thay cho việc gửi bản gốc qua bưu điện.
Học bằng tiếng Trung thì có phải thi chứng chỉ tiếng Anh không?
Gần như chắc chắn phải, khi nộp hồ sơ vào nước nói tiếng Anh. Đây là lý do không nên bỏ tiếng Anh trong bốn năm ở Trung Quốc.
Thư giới thiệu nên chuẩn bị từ khi nào?
Từ năm ba, bằng cách vào nhóm nghiên cứu hoặc làm dự án với giảng viên. Thư từ người đã hướng dẫn bạn nghiên cứu khác hẳn thư từ người chỉ nhớ bạn qua điểm cuối kỳ.
Làm việc ở nước thứ ba có cần công nhận văn bằng không?
Ít phụ thuộc vào công nhận chính thức hơn là vào việc nhà tuyển dụng bảo lãnh được giấy phép lao động, kỹ năng thật và ngôn ngữ làm việc. Riêng y, dược, luật, kiến trúc, kế toán thì có yêu cầu hành nghề riêng.
