Ngoài con đường sang học toàn thời gian, còn có nhiều hình thức khác: chương trình liên kết giữa trường Việt Nam và trường Trung Quốc, chương trình chuyển tiếp hai giai đoạn, và các khoá học từ xa.
Các hình thức này có chỗ hợp lý thật, nhưng chúng cũng là nhóm dễ vướng nhất ở khâu công nhận văn bằng. Bài này nêu những gì phải hỏi trước khi ghi danh.
Các hình thức thường gặp
Chương trình chuyển tiếp. Học một số năm ở trường Việt Nam rồi chuyển sang trường Trung Quốc học tiếp và nhận bằng ở đó. Dạng phổ biến là hai năm cộng hai năm, hoặc ba năm cộng một năm.
Chương trình liên kết cấp bằng. Học tại Việt Nam nhưng bằng do trường Trung Quốc cấp, hoặc do cả hai trường cùng cấp.
Chương trình dạy trực tuyến hoặc học từ xa.
Ba dạng này có địa vị pháp lý rất khác nhau, nên đừng gộp chung.
Vì sao chúng dễ vướng
Khâu công nhận văn bằng thường xét hai điều mà các hình thức này hay thiếu bằng chứng:
- Chương trình có được phép đào tạo và cấp bằng ở nước sở tại không, và ở Việt Nam có được phép liên kết không — đây là hai giấy phép khác nhau, và chương trình phải có cả hai.
- Quá trình học có đúng hình thức đào tạo ghi trên bằng không. Bằng ghi là đào tạo chính quy toàn thời gian mà người học chưa từng có mặt tại trường thì đó là mâu thuẫn, và khâu xác minh sẽ hỏi tới.
Đây là lý do dấu xuất nhập cảnh trong hộ chiếu và giấy phép cư trú có giá trị lớn trong hồ sơ công nhận: chúng chứng minh bạn thật sự ở đó.
Bảy câu phải hỏi trước khi ghi danh
Hỏi cả trường Việt Nam lẫn trường Trung Quốc, và xin trả lời bằng văn bản:
- Bằng do ai cấp? Trường Việt Nam, trường Trung Quốc, hay cả hai? Bằng ghi hình thức đào tạo là gì?
- Chương trình liên kết này đã được cơ quan quản lý giáo dục Việt Nam cho phép chưa? Xin số hiệu văn bản cho phép.
- Phía Trung Quốc đã được phép đào tạo và cấp bằng cho chương trình này chưa?
- Bằng này có được công nhận ở Việt Nam không? Đã có người tốt nghiệp và được công nhận chưa?
- Học viên phải sang Trung Quốc bao lâu? Có bắt buộc không?
- Nếu giai đoạn hai không sang được vì lý do khách quan thì sao? Bằng vẫn cấp hay chuyển sang bằng khác?
- Tổng chi phí cả chương trình là bao nhiêu, khoản nào nộp cho bên nào?
Câu thứ tư là câu quan trọng nhất và cũng là câu dễ kiểm nhất: xin liên hệ với người đã tốt nghiệp khoá trước. Chương trình đàng hoàng sẽ có, và sẽ không ngại cho bạn nói chuyện với họ.
Khi nào các hình thức này hợp lý
Không phải cứ liên kết là xấu. Chúng hợp lý khi:
- Cả hai phía đều có giấy phép rõ ràng và bạn kiểm được.
- Có giai đoạn học thật ở Trung Quốc đủ dài, với thị thực và giấy phép cư trú đàng hoàng.
- Đã có khoá tốt nghiệp và bằng của họ được dùng bình thường.
- Bạn có ràng buộc thật khiến không sang toàn thời gian được — công việc, gia đình, tài chính.
Ở chiều ngược lại, nếu bạn có thể sang học toàn thời gian thì đó vẫn là đường an toàn nhất về mặt công nhận, và cũng là đường cho bạn nhiều thứ nhất về tiếng và trải nghiệm.
Ba dấu hiệu nên tránh
- Không trả lời được bằng văn bản về giấy phép của chương trình.
- Không có ai đã tốt nghiệp mà vẫn quảng cáo bằng được công nhận rộng rãi.
- Nhấn mạnh rằng học rất nhẹ, không cần sang, không cần tiếng, vẫn có bằng. Bằng cấp mà không đòi hỏi gì thì cũng không chứng minh được gì — và các cơ quan xét công nhận cũng nghĩ đúng như vậy.
Nếu bạn đang học một chương trình như vậy
Đừng hoảng, nhưng hãy chuẩn bị:
- Thu thập mọi bằng chứng về quá trình học — hợp đồng đào tạo, biên lai học phí, lịch học, giấy tờ đi lại, ảnh chụp lớp học.
- Hỏi thẳng nhà trường về hồ sơ công nhận và yêu cầu họ hỗ trợ giấy tờ.
- Hỏi cơ quan quản lý giáo dục để biết chính xác tình trạng chương trình.
Hỏi sớm luôn tốt hơn hỏi khi đã cần dùng bằng.
Câu hỏi thường gặp
Chương trình liên kết có những hình thức nào?
Chương trình chuyển tiếp học một số năm ở Việt Nam rồi sang Trung Quốc, chương trình liên kết cấp bằng học tại Việt Nam nhưng bằng do trường Trung Quốc cấp, và chương trình học trực tuyến hoặc từ xa.
Vì sao chương trình liên kết dễ vướng khâu công nhận?
Vì phải có cả giấy phép đào tạo ở nước sở tại lẫn giấy phép liên kết ở Việt Nam, và vì quá trình học phải đúng hình thức đào tạo ghi trên bằng — bằng ghi chính quy toàn thời gian mà chưa từng có mặt tại trường là mâu thuẫn.
Câu hỏi quan trọng nhất trước khi ghi danh là gì?
Bằng này có được công nhận ở Việt Nam không, và đã có ai tốt nghiệp rồi được công nhận chưa. Nên xin liên hệ trực tiếp với người đã tốt nghiệp khoá trước.
Khi nào chương trình liên kết là lựa chọn hợp lý?
Khi cả hai phía có giấy phép rõ ràng kiểm được, có giai đoạn học thật ở Trung Quốc đủ dài với thị thực đàng hoàng, đã có khoá tốt nghiệp dùng bằng bình thường, và bạn có ràng buộc thật khiến không sang toàn thời gian được.
Đang học chương trình liên kết thì nên làm gì?
Thu thập mọi bằng chứng về quá trình học gồm hợp đồng đào tạo, biên lai học phí, lịch học, giấy tờ đi lại; hỏi thẳng nhà trường về hồ sơ công nhận; và hỏi cơ quan quản lý giáo dục về tình trạng chương trình.
