Không phải ai cũng vào thẳng chương trình mình muốn ngay lần đầu. Có vài đường vòng hợp lệ trong hệ thống Trung Quốc, và biết chúng giúp bạn lập kế hoạch dài hơn một bước.
Từ chuyên khoa lên bản khoa
Chuyên khoa là bậc cao đẳng hai tới ba năm, không cấp bằng học vị cử nhân. Có đường học tiếp lên bản khoa, thường mất thêm hai năm.
Với sinh viên trong nước, đây là một luồng có tổ chức, thường qua một kỳ thi chuyển tiếp.
Với sinh viên quốc tế, đường này hẹp hơn nhiều và phụ thuộc vào từng trường. Một số trường nhận, một số không. Phải hỏi rõ trước khi ghi danh chương trình chuyên khoa, không phải sau.
Lời khuyên: nếu mục tiêu cuối là bằng cử nhân, hãy tìm cách vào thẳng chương trình bản khoa bốn năm, kể cả khi phải học thêm một năm dự bị tiếng. Đường qua chuyên khoa có nhiều rủi ro hơn về mặt chuyển tiếp và về mặt công nhận văn bằng sau này.
Từ cử nhân lên thạc sĩ
Đây là đường phổ biến và rõ ràng nhất.
Hai luồng:
- Nộp hồ sơ như ứng viên quốc tế mới, giống như lần đầu bạn nộp cử nhân. Đây là cách thông thường.
- Học thẳng lên trong cùng trường, nếu trường có cơ chế cho sinh viên xuất sắc. Cơ chế này có ở nhiều trường cho sinh viên trong nước, và một số trường mở cho sinh viên quốc tế.
Lợi thế của người đã học cử nhân ở Trung Quốc:
- Tiếng Trung đã đủ, không cần chứng minh lại nhiều.
- Có bảng điểm từ hệ thống Trung Quốc, hội đồng đọc được trực tiếp.
- Có thầy cô viết thư giới thiệu.
- Quen quy trình và biết hạn nộp.
- Nhiều học bổng có diện dành cho người học tiếp trong nước.
Đây là lý do nhiều người thấy việc xin học bổng bậc thạc sĩ dễ hơn bậc cử nhân, sau khi đã học ở Trung Quốc vài năm.
Từ thạc sĩ lên tiến sĩ
Tương tự, và lợi thế còn rõ hơn vì bạn đã có quan hệ với một nhóm nghiên cứu.
Điều quan trọng nhất: tìm được giáo sư đồng ý nhận. Ở bậc này, người hướng dẫn quyết định phần lớn, hơn cả hồ sơ trên giấy.
Nếu bạn đang học thạc sĩ và có ý định học tiếp, hãy bắt đầu trao đổi với giáo sư từ năm thứ nhất, không phải năm cuối.
Cũng nên hỏi rõ yêu cầu công bố khoa học để được bảo vệ luận án, vì điều này ảnh hưởng trực tiếp tới thời gian bạn tốt nghiệp.
Chuyển trường giữa chừng
Khó hơn nhiều so với hệ Mỹ. Ở Trung Quốc, việc chuyển trường của sinh viên quốc tế bị hạn chế, nhất là với người đang nhận học bổng.
Nếu bạn nhận học bổng chính phủ, việc chuyển trường thường phải được sự đồng ý của cả trường cũ, trường mới và cơ quan quản lý học bổng, và không phải lúc nào cũng được chấp thuận.
Hệ quả về mặt lập kế hoạch: hãy coi quyết định chọn trường là quyết định cho trọn khoá, không phải quyết định có thể sửa sau một năm. Điều này làm cho bước kiểm tra trường trước khi nộp quan trọng hơn nhiều.
Đổi ngành
Cũng bị hạn chế. Sinh viên ở Trung Quốc được xếp ngành từ đầu, và việc đổi thường cần lý do và sự chấp thuận.
Với sinh viên quốc tế đang nhận học bổng, đổi ngành có thể ảnh hưởng tới học bổng.
Vì vậy: chọn ngành cẩn thận từ đầu. Nếu chưa chắc, hãy dùng năm dự bị tiếng để tìm hiểu, gặp sinh viên các ngành, và quyết trước khi vào chương trình chính.
Học tiếp ở nước thứ ba
Một lựa chọn mà nhiều người không nghĩ tới: học cử nhân hoặc thạc sĩ ở Trung Quốc rồi học tiếp ở nước khác.
Điều này khả thi, và thuận lợi hơn nếu:
- Bạn học ở trường có tên tuổi quốc tế.
- Bạn có công bố khoa học, với bậc sau đại học.
- Bạn duy trì tiếng Anh song song, vì hồ sơ đi nước thứ ba thường cần chứng chỉ tiếng Anh.
- Bạn có thư giới thiệu từ giáo sư có tên trong cộng đồng quốc tế của ngành.
Điểm cần chuẩn bị: giữ tiếng Anh trong suốt thời gian học ở Trung Quốc. Rất nhiều người để tiếng Anh mai một và tới lúc muốn đi tiếp thì phải học lại từ đầu.
Ba điều nên làm sớm
- Hỏi rõ các đường học tiếp ngay khi chọn chương trình, chứ không phải ở năm cuối.
- Giữ toàn bộ giấy tờ học tập từ đầu: bảng điểm từng kỳ, đề cương môn, chứng nhận hoạt động.
- Xây quan hệ với ít nhất hai giáo sư có thể viết thư giới thiệu cho bạn. Việc này cần thời gian và không làm gấp được.
Câu hỏi thường gặp
Học chuyên khoa rồi có lên bản khoa được không?
Với sinh viên trong nước thì có luồng chuyển tiếp rõ ràng. Với sinh viên quốc tế thì hẹp hơn nhiều và tuỳ từng trường, nên phải hỏi rõ trước khi ghi danh chuyên khoa.
Học cử nhân ở Trung Quốc rồi xin thạc sĩ có dễ hơn không?
Thường dễ hơn, vì bạn đã có tiếng Trung, có bảng điểm từ hệ thống Trung Quốc, có thầy cô viết thư giới thiệu, và nhiều học bổng có diện cho người học tiếp trong nước.
Chuyển trường giữa chừng ở Trung Quốc có được không?
Bị hạn chế, nhất là với người đang nhận học bổng, vì cần sự đồng ý của cả trường cũ, trường mới và cơ quan quản lý học bổng.
Đổi ngành có dễ không?
Cũng bị hạn chế, vì sinh viên được xếp ngành từ đầu. Với người đang nhận học bổng, đổi ngành còn có thể ảnh hưởng tới học bổng.
Học ở Trung Quốc rồi đi nước thứ ba được không?
Được, và thuận lợi hơn nếu bạn học ở trường có tên tuổi quốc tế, có công bố khoa học, và quan trọng nhất là duy trì tiếng Anh trong suốt thời gian học.
