Chữ Hán: cách học để không bỏ cuộc ở tháng thứ ba

Chữ Hán là lý do phổ biến nhất khiến người học tiếng Trung bỏ cuộc, thường vào khoảng tháng thứ ba khi số chữ bắt đầu nhiều và chúng lẫn vào nhau.

Nhưng phần lớn trường hợp bỏ cuộc không phải vì chữ Hán khó, mà vì học sai cách: cố nhớ từng chữ như một hình vẽ rời rạc, trong khi nó là một hệ thống có quy luật.

Chữ Hán không phải hình vẽ ngẫu nhiên

Phần lớn chữ Hán hiện đại được ghép từ các thành phần, và một tỷ lệ rất lớn thuộc loại có một phần gợi nghĩa và một phần gợi âm.

Nghĩa là khi gặp một chữ mới, bạn thường đoán được nó liên quan tới lĩnh vực gì, và đôi khi đoán được cách đọc gần đúng.

Ví dụ về nguyên tắc: các chữ liên quan tới nước thường có cùng một thành phần bên trái; các chữ liên quan tới cây cối có thành phần khác; các chữ liên quan tới lời nói lại có thành phần khác nữa.

Hệ quả về cách học: học các thành phần cơ bản trước, rồi học chữ như tổ hợp của chúng. Điều này biến việc nhớ hàng nghìn hình ảnh rời rạc thành việc nhớ vài trăm thành phần và cách ghép.

Bộ thủ

Bộ thủ là hệ thống phân loại chữ Hán, và cũng là các thành phần hay gặp nhất. Học khoảng một trăm tới một trăm năm mươi bộ thủ thông dụng là khoản đầu tư có tỷ lệ hoàn vốn cao nhất trong toàn bộ quá trình học chữ.

Nên học bộ thủ trong hai tới ba tháng đầu, song song với từ vựng cơ bản, chứ không phải sau khi đã học vài trăm chữ.

Thứ tự nét

Có quy tắc về thứ tự viết các nét, và nó không phải hình thức:

• Viết đúng thứ tự giúp chữ cân đối và dễ đọc.
• Nó là cơ sở cho việc tra từ điển theo nét.
• Nó giúp nhớ chữ, vì tay nhớ được chuỗi động tác.

Các quy tắc chính: trên trước dưới sau, trái trước phải sau, ngang trước sổ sau, ngoài trước trong sau. Học một lần và áp dụng cho mọi chữ.

Giản thể và phồn thể

Trung Quốc đại lục dùng chữ giản thể, và đó là thứ bạn học nếu du học Trung Quốc.

Chữ phồn thể được dùng ở một số nơi khác. Bạn không cần học nếu mục tiêu là học ở đại lục, nhưng biết rằng nó tồn tại là hữu ích vì bạn sẽ gặp trong thư pháp, trong biển hiệu cũ, và trong văn bản từ nơi khác.

Người đã thạo giản thể thường đọc được phần lớn phồn thể sau một thời gian tiếp xúc, vì nhiều chữ chỉ khác một phần.

Cần bao nhiêu chữ

Con số tham chiếu thường gặp:

Nghe nhiều, nhưng lưu ý: số chữ tăng nhanh ở giai đoạn đầu rồi chậm lại, vì càng về sau bạn càng gặp lại các thành phần đã biết. Một nghìn chữ đầu khó hơn nhiều so với một nghìn chữ tiếp theo.

Phương pháp học

• Học chữ trong từ, học từ trong câu. Học chữ đơn lẻ dễ quên; học trong ngữ cảnh thì nhớ lâu.
• Dùng thẻ ghi nhớ có cơ chế lặp lại ngắt quãng. Đây là công cụ hiệu quả nhất cho việc này, và có nhiều ứng dụng miễn phí.
• Viết tay. Dù ngày nay gõ chữ bằng phiên âm là chính, viết tay vẫn giúp nhớ mặt chữ rõ hơn hẳn. Không cần viết đẹp, cần viết đủ.
• Học theo nhóm chữ có cùng thành phần, thay vì học theo thứ tự trong sách.
• Đọc thật sớm. Ngay khi có vài trăm chữ, bắt đầu đọc truyện phân cấp dành cho người học. Đọc là cách củng cố tốt nhất.
• Chấp nhận quên. Quên là một phần của quá trình. Cơ chế lặp lại ngắt quãng được thiết kế chính cho việc này.

Ba sai lầm hay gặp

• Chỉ học phiên âm, bỏ chữ. Nghe hợp lý lúc đầu và rất tai hại về sau: bạn nói được nhưng mù chữ, và mọi tài liệu học thuật đều đóng với bạn.
• Học chữ mà không học từ. Nhiều từ tiếng Trung gồm hai chữ, và nghĩa của từ không phải phép cộng nghĩa hai chữ.
• Cố học thuộc theo danh sách hàng trăm chữ một lúc. Hiệu quả thấp và gây nản. Học đều mỗi ngày một lượng nhỏ tốt hơn nhiều.

Nhịp học thực tế

Một nhịp nhiều người thấy bền: mười tới hai mươi chữ mới mỗi ngày, cộng ôn lại các chữ cũ theo lịch của ứng dụng, cộng đọc một đoạn ngắn.

Khoảng ba mươi tới bốn mươi lăm phút mỗi ngày, đều đặn, cho kết quả tốt hơn nhiều so với học dồn vài giờ mỗi tuần.

Một điều nên biết

Khoảng tháng thứ ba là lúc nhiều người thấy nản nhất: đã học đủ nhiều để thấy khối lượng còn lại rất lớn, nhưng chưa đủ để đọc được gì thú vị.

Đây là giai đoạn có thật và nó qua. Cách vượt qua hiệu quả nhất là bắt đầu đọc thứ gì đó bạn thật sự muốn đọc, dù còn phải tra nhiều. Cảm giác đọc hiểu được một đoạn thật khác hẳn với việc học thêm một danh sách từ.

Câu hỏi thường gặp