Tiếng Trung để sống và tiếng Trung để học: hai thứ khác nhau

Một tình huống rất phổ biến: bạn đạt HSK 5, sang Trung Quốc, và buổi học đầu tiên thấy mình hiểu chưa tới một nửa bài giảng.

Không phải chứng chỉ của bạn sai, và cũng không phải bạn kém. Tiếng Trung học thuật là một lớp riêng, và HSK không đo lớp đó.

Ba khác biệt

1. Từ vựng chuyên ngành. Mỗi ngành có hệ thuật ngữ riêng mà HSK không bao. Một sinh viên kinh tế cần vài trăm thuật ngữ mà một sinh viên y không cần, và ngược lại.

2. Văn phong học thuật. Câu dài, nhiều cấu trúc trang trọng, nhiều cụm cố định, nhiều thành ngữ bốn chữ. Đây là văn phong khác hẳn tiếng nói hằng ngày, và HSK ở các cấp giữa chưa chạm tới nhiều.

3. Tốc độ và điều kiện nghe. Giảng viên nói nhanh, không điều chỉnh cho người nước ngoài, có thể có chất giọng địa phương, và bạn vừa nghe vừa phải ghi chép. Điều này khó hơn nhiều so với nghe một bài thi được thu âm rõ ràng.

Vì sao HSK không đo được phần này

HSK được thiết kế để đo năng lực tiếng Trung tổng quát, không gắn với ngành nào. Đó là điểm mạnh của nó với tư cách một chứng chỉ chung, nhưng cũng là lý do nó không dự báo được bạn có theo được một chương trình cụ thể hay không.

Một người HSK 5 học ngành kinh tế và một người HSK 5 học ngành y sẽ gặp hai bộ khó khăn hoàn toàn khác nhau.

Chuẩn bị trước khi sang

Có vài việc làm được từ trước và chúng rất hiệu quả:

• Lấy danh sách môn học của chương trình bạn sắp vào, từ trang của khoa.
• Tìm giáo trình của các môn năm nhất. Nhiều giáo trình có bản điện tử, hoặc ít nhất có mục lục công khai.
• Học trước hai tới ba trăm thuật ngữ cốt lõi của ngành. Đây là phần có tỷ lệ hoàn vốn cao nhất, vì thuật ngữ lặp lại rất nhiều.
• Nếu bạn đã học ngành đó bằng tiếng Việt, lập bảng đối chiếu thuật ngữ Việt và Trung. Với người Việt, nhiều thuật ngữ có gốc Hán nên việc này nhanh hơn tưởng.
• Xem bài giảng trực tuyến bằng tiếng Trung về chủ đề của ngành. Có nhiều nền tảng học trực tuyến của Trung Quốc với khoá học miễn phí.

Sống sót qua học kỳ đầu

• Ghi âm bài giảng nếu được phép. Nghe lại là cách hiệu quả nhất trong vài tháng đầu. Hỏi giảng viên trước.
• Xin slide trước buổi học. Đọc trước làm cho việc nghe dễ hơn hẳn.
• Đọc trước phần giáo trình sẽ được giảng. Biết nội dung trước thì nghe chỉ còn là việc khớp lại.
• Ngồi hàng đầu. Nghe rõ hơn và dễ hỏi hơn.
• Tìm một bạn cùng lớp người Trung Quốc để hỏi lại sau giờ. Đây là việc quan trọng nhất và cũng là việc nhiều du học sinh ngại làm.
• Đừng ngại nói mình chưa hiểu. Phần lớn giảng viên có kinh nghiệm dạy sinh viên quốc tế và sẽ giải thích lại.

Các nguồn hỗ trợ ở trường

Nhiều trường có những thứ này mà sinh viên quốc tế không biết để dùng:

• Lớp tiếng Trung bổ trợ dành riêng cho sinh viên quốc tế đang học chương trình chính, thường miễn phí.
• Chương trình ghép đôi với sinh viên trong nước, mỗi bên giúp bên kia về ngôn ngữ.
• Giờ trực của trợ giảng.
• Nhóm học của lớp. Sinh viên Trung Quốc rất hay lập nhóm học, và xin vào nhóm là cách vừa học được nội dung vừa luyện tiếng.

Tiếng Trung để sống

Ở chiều ngược lại, có một lớp tiếng mà sách vở không dạy và bạn cần ngay từ tuần đầu:

• Nói chuyện ở chợ, ở quán ăn, với người bán hàng. Nhiều từ và cách nói rất khác sách.
• Ứng dụng và dịch vụ. Thanh toán, gọi xe, mua sắm trực tuyến, đặt đồ ăn. Giao diện toàn tiếng Trung, và đây là phần bạn dùng hằng ngày.
• Tiếng lóng và cách nói trên mạng, thứ mà bạn bè cùng tuổi dùng.
• Từ vựng hành chính: làm giấy tờ, ngân hàng, bệnh viện. Ít gặp nhưng khi cần thì rất cần.

Phần này học nhanh nhất bằng cách dùng thật, và bằng cách không né các tình huống phải nói.

Một cách nhìn về tiến độ

Kinh nghiệm của nhiều du học sinh: học kỳ đầu rất chật vật, học kỳ hai dễ hơn nhiều, và từ năm thứ hai thì tiếng Trung không còn là rào cản chính nữa.

Nếu bạn đang ở học kỳ đầu và thấy khó, đó là chỗ mà gần như ai cũng đi qua. Điều cần làm không phải là học thêm giờ mà là dùng đúng các công cụ ở trên: đọc trước, ghi âm, và tìm một người bạn cùng lớp để hỏi.

Câu hỏi thường gặp